Wist je dit over stress en burn-out…?

…70% van de werkne­mers in Ned­er­land zijn/haar werk stressvol vindt?

…25% van de Euro­pea­nen risi­co loopt op gezond­hei­d­sprob­le­men van­wege stress op het werk?

…4 van de 10 werkne­mers van mening is dat er niet goed wordt omge­gaan met stress bin­nen de organ­isatie?

De kans is dus groot dat je zelf stress ervaart of dat je iemand kent die met stress te mak­en heeft. Ook is de kans groot dat je iemand kent die zoveel stress ervaart, dat diegene er ziek van is. Dat noe­men we een burn-out.

Maar wat gebeurt er nou eigen­lijk bij stress? Wat is pre­cies een burn-out? En vooral, hoe voorkom je een burn-out?

Wat gebeurt er bij stress en burn-out?

Stress is op zich heel goed, het zorgt ervoor dat je gaat presteren. Je kunt het zo zien, je hebt een por­tie stress en een por­tie stim­u­latie nodig. Dit zorgt ervoor dat je van de slaap­toe­s­tand naar de alerte toe­s­tand gaat en hier­door kan je top­presta­ties leveren.

We hebben alle­maal dagelijks wel eens te mak­en met stress, kleine stress­mo­menten die meestal snel weer opgelost zijn. Maar als de stress hoger wordt en het veran­derd in extreme stress, dan gaan de werkpresta­ties juist naar bene­den in plaats van omhoog. Op het moment dat je die stress een lan­gere peri­ode ervaart, ontstaat er angst in plaats van alertheid en dan kom je tot een inzink­ing. Je komt dan in een sit­u­atie waarin je sys­teem over­be­last is.

burn-out managers Emmy de Vrieze Leiderschapscoach

Wat is een burn-out?

Bij een burn-out horen ver­schil­lende symp­tomen. Zo kan je psy­chis­che symp­tomen ervaren, maar je kan ook last hebben van fysieke klachten.

Psychische burn-out symptomen

Mensen met een burn-out kun­nen last hebben van men­tale klacht­en, zoals negatieve gedacht­en, piek­eren en twi­jfe­len aan jezelf. Andere ken­merken kun­nen zijn: besluiteloosheid, terugtrekken of dat je prikkel­baar bent. Bij een ern­stige burn-out kan iemand ook paniek en angstaan­vallen hebben.

Fysieke burn-out klachten

Mensen met een fysieke burn-out, zijn vaak mensen die de psy­chis­che klacht­en negeren en gewoon door­gaan omdat ze een hoog ver­ant­wo­ordelijkhei­ds­gevoel hebben. Uitein­delijk gri­jpt je lichaam dan in, dit kan gebeuren in de vorm van rug‑, darm‑, en hartk­lacht­en, maar ook slapeloosheid en migraine.

Mijn verhaal

Ik kreeg op mijn 31e een fysieke burn-out. Ik heb mijn klacht­en heel lang genegeerd, tot­dat ik 6,5 jaar gele­den, mid­den in de nacht, wakker werd met hartk­lop­pin­gen. Ik word nooit ’s nachts wakker, laat staan met een heftig klop­pend hart. Toen ging er bij mij wel een bel­let­je rinke­len. Ik was des­ti­jds HR man­ag­er en ik had al een aan­tal mensen begeleid met een burn-out. Toen besefte ik me, dat ik nu aan de beurt was.

Dit was mijn wake-up call, ik ging naar de bedri­jf­sarts die ik goed kende omdat ik HR man­ag­er was. Ik belde hem gelijk de vol­gende mor­gen op en ik kon een uur lat­er al komen. Onder­weg in de auto merk­te ik dat ik geen 120 km/u meer kon rij­den, het luk­te sim­pel­weg niet. Dus met een slakken­ganget­je van 80 km/u reed ik van Zalt­bom­mel naar Den Bosch. Ik kreeg zoveel prikkels en op dat moment kon ik die hele­maal niet verwerken.

Een­maal in Den Bosch aangekomen zat ik in de wachtru­imte van de bedri­jf­sarts, ik kan me herin­neren dat ik vond dat de muziek zo hard aan stond. Toen ik bin­nenkwam bij de bedri­jf­sarts zei ik dat tegen hem waarop hij zei “Oké, ik weet het al… jouw sys­teem is volledig over­prikkeld. Ze kun­nen niet meer alle prikkels verwerken”.

Mijn burn-out klachten

Ik heb zelfs een peri­ode gehad dat ik een ruis op mijn oren had en dat mijn zicht slechter werd. Ik kon op een gegeven moment geen straat­naam­bor­d­jes meer lezen als ik aan het wan­de­len was. Dit is echt een voor­beeld van een fysieke burn-out. Gelukkig ben ik er vanaf gekomen, maar ik merk het nog steeds aan mijn oren als ik onder stress sta, dan komt er een soort ruis op. Ik heb ook een peri­ode gehad dat ik het ook weer merk­te aan mijn ogen. Dat is dan een enorme wake-up call.

Wat is de oorzaak van stress?

Dit is uit­er­aard voor iedereen anders. Je kan bijvoor­beeld denken aan sol­lic­i­taties of een hele berg dead­lines, maar ook aan een dis­bal­ans tussen werk en privé, te hoge verwachtin­gen hebben van jezelf of het gevoel dat je niet iedereen genoeg aan­dacht kan geven.

Wat voor jou stressvol is, heeft te mak­en met je per­soon­lijkheid. Het is afhanke­lijk van wat jij nodig hebt en wat jouw voorkeuren zijn.

  • Waar haal je energie uit? Uit con­tact met andere mensen of juist uit gecon­cen­treerd werk doen?
  • Hoe neem je beslissin­gen? Op basis van je hart of op basis van je ratio?
  • Hoe ga je om met de wereld om je heen? Gaat je voorkeur uit naar een plan­matig lev­en of heb je liev­er zo veel mogelijk spontaniteit?
  • Hoe ver­w­erk je infor­matie? Heb je liev­er grote lij­nen of veel details?

Hoe voorkeuren tot stress en burn-out kunnen leiden

Wan­neer je voorkeur uit­gaat naar het ene, maar het andere zich voor­doet, kan dit stress oplev­eren. Als je bijvoor­beeld beslissin­gen neemt op basis van je gevoel dan kan het verve­lend zijn als je te mak­en hebt met mensen die heel ration­eel denken. Of als je een voorkeur hebt voor spon­tan­iteit in het lev­en, kan het heel lastig zijn wan­neer je je moet aan­passen aan mensen die liev­er een pre­cieze plan­ning hebben.

Iedereen heeft dus andere bron­nen van stress. Het is daarom belan­grijk dat je weet wat jouw, maar ook wat ander­mans voorkeuren zijn. Zo kan je erachter komen wat de stress veroorza­akt. Als je bijvoor­beeld werkt in teamver­band kan dit helpen om elka­ar beter te begri­jpen en beter om te gaan met ieders stress.

burn-out directeuren Emmy de Vrieze Leiderschapscoach

Weinig controle; stress en burn-out

Naast het kijken naar bron­nen van stress is het ook belan­grijk om te kijken naar jouw van con­t­role. Stress is op zich hele­maal niet zo erg, als je het gevoel hebt dat je de con­t­role hebt over een sit­u­atie. Dus wan­neer je werk­druk, sociale druk of gezins­druk ervaart, maar voelt dat je het onder con­t­role hebt, is die druk niet erg. Maar op het moment dat het mis­gaat (op één of meerdere vlakken), dan gaat die stress omhoog. Daar­bij hebben veel mensen dan ook nog de over­tuig­ing dat ze zich aanstellen en dat een burn-out gelijk staat aan falen.

Druk en stress

Te hoge betrokkenheid zorgt voor stress

Het gevoel van con­t­role hebben, hangt samen met de ‘cirkel van invloed’. Dit is een mod­el Stephen Cov­ey. Hij is de schri­jver van het boek “De 7 eigen­schap­pen van effec­tief lei­ders”. Cov­ey benoemt in dit boek de cirkel van betrokken­heid en de cirkel van invloed.

Cirkel van invloed en betrokkenheid

Cirkel van invloed

De cirkel van invloed gaat over de din­gen waar je con­t­role over kunt hebben, waar je invloed op kunt hebben. Dat zijn dus jouw gedacht­en, mind­set en gedrag.

De cirkel van betrokken­heid gaat over alles om je heen waar je iets van vin­dt. Zoals het gedrag van anderen, je omstandighe­den en het lev­en in het algemeen.

Wan­neer de cirkel van invloed klein­er is vergeleken met de cirkel van betrokken­heid, dan gaat er iets mis. De cirkel van betrokken­heid lev­ert namelijk nog steeds stress en prikkels op, maar je hebt er geen invloed op en dat is heel frus­tr­erend. Je kan de cirkel van invloed grot­er mak­en door je te han­de­len naar je gedacht­en of mening. Ander­som kan je ook je cirkel van betrokken­heid klein­er mak­en door niet alti­jd je mening te lat­en horen en soms ergens gewoon niets van te vin­den, dan heb je dus meer con­t­role over je gedacht­en en wordt de cirkel van invloed groter.

Leiderschap coaching | minder stress | meer focus

Botsende waarden? Stress!

Iedereen heeft zijn eigen set aan nor­men, waar­den. Samen vor­men zij jouw moreel kom­pas. Dat morele kom­pas bepaalt wat je goed en min­der goed vin­dt. Je set van waar­den ontwikkel je tot­dat je ongeveer 20 jaar bent. Deze waar­den veran­deren daar­na dan ook niet meer. Je een hoop waar­den, maar een aan­tal daar­van zijn jouw aller­be­lan­grijk­ste waar­den. Je Kern­waar­den. Dit kun­nen bijvoor­beeld de waar­den loy­aliteit, plichts­be­sef, per­fec­tie of onafhanke­lijkheid zijn.

Wan­neer jouw waar­den bot­sen met de waar­den van iemand anders, kan dit veel stress oplev­eren. Wan­neer de stress hoger wordt, wordt je een soort uitver­g­rootte ver­sie van jezelf. ook het belang dat je hecht aan je waar­den wordt dan groter.

Het is soms moeil­ijk voor te stellen dat bepaalde mensen andere waar­den hebben dan jij. Het is daarom heel belan­grijk dat je, bijvoor­beeld in een organ­isatie, een match hebt op in ieder geval een aan­tal waar­den, anders kan er een con­tin­ue schur­ing ontstaan en vormt het een bron van stress.

Overtuigingen die stress en burn-out veroorzaken

Jouw over­tuigin­gen bepalen voor een groot deel hoe jij omgaat met de wereld om je heen en dus ook hoe je omgaat met stress. Die over­tuigin­gen ontstaan in je kinder­ti­jd, zoals regels die kinderen creëren. Kinderen mak­en gevol­gtrekkin­gen, zoals: “wan­neer ik zoet en lief ben wor­den papa en mama niet boos”, ver­vol­gens ontstaat de regel: “Ik moet lief zijn en niet teveel ruimte innemen”. Dit soort over­tuigin­gen nemen de herse­nen in zich op en zo wordt het een gewoonte. 

Gewoontes zijn in je herse­nen zijn terug te zien, het zijn ste­vige verbindin­gen tussen ver­schil­lende plekken in je herse­nen. Het vormt zich tot een soort snel­weg. Wat er dus gebeurt is dat je een snel­weg creëert in je kinder­ti­jd, maar je bli­jft die gebruiken in je vol­wassen leven.

De over­tuig­ing dat je zoet en lief moet zijn en niet teveel ruimte in moet nemen, is ontstaan omdat je oud­ers waarschi­jn­lijk wilde dat je een rustig kind was. Maar dit neem je uitein­delijk dus ook mee in je werk­ende lev­en. Het gevolg hier­van kan zijn dat je als vol­wassene moeite hebt om je eigen gren­zen te stellen, het lastig vin­dt om ‘niet lief’ te zijn en om “nee dat doe ik niet” te zeggen.

Kernovertuigingen

Onderzoeken van je overtuigingen

Dit is één voor­beeld van een over­tuig­ing, maar we hebben alle­maal hele sets aan over­tuigin­gen. Je hebt helpende over­tuigin­gen en belem­merende over­tuigin­gen. Een helpende over­tuig­ing zou ervoor kun­nen zor­gen dat je meer zelfvertrouwen hebt. Een belem­merende over­tuig­ing zorgt er voor dat je min­der stress­bestendig bent. Om je stress­bestendigheid te ver­groten is het dus heel nut­tig om je over­tuigin­gen te onder­zoeken; om te weten waar ze van­daan komen en hoe je ze eventueel kunt veranderen.

Als je weet waar de over­tuig­ing van­daan komt, kan je inzien of die over­tuig­ing vanu­it een kinder­lijk per­spec­tief nog steeds van toepass­ing is op je huidi­ge lev­ens­fase. Als kind begri­jp je namelijk nog niet hoe de wereld in elka­ar zit, je slaat een kinder­lijke ver­sie op. Nu kan je de over­tuig­ing begri­jpen en er anders naar kijken. Je kan het herken­nen en erken­nen wan­neer de over­tuig­ing naar boven komt en ver­vol­gens je gedrag veranderen.

Wan­neer je stress erg­er wordt, wordt je een uitver­g­rootte ver­sie van jezelf. Je waar­den wor­den grot­er, maar ook je over­tuigin­gen. De nuance verd­wi­jnt dan een beet­je. Je belem­merende over­tuigin­gen wor­den dan grotere valkuilen. Het kost dan ook weer even tijd om het te herken­nen, erken­nen en te veranderen.

Wat helpt tegen stress?

Ook hierin zie je ieders per­soon­lijke voorkeuren. Waar jij energie van­daan haalt, welke infor­matie jij fijn vin­dt, op basis waar­van jij beslissin­gen maakt en hoe jij omgaat met de wereld om je heen, is voor iedereen anders. Voor­beelden van din­gen die helpen tegen stress zijn: struc­tu­ur, waarder­ing, resul­taat of bijvoor­beeld een goede communicatie.

Tip bij stress: richt je op wat wel werkt

Als je stress hoog is, dan is het heel nor­maal om je op te hangen aan die de veroorza­k­ers stress. Om te denken dat als dat­gene dat zorgt voor jouw stress weg is, het beter met je gaat. Maar heel vaak liggen die stress­fac­toren in je cirkel van betrokken­heid en min­der in je cirkel van invloed, vergeet dus niet om ook te kijken naar waar jij wel invloed op hebt. Jouw per­soon­lijke hulpbronnen.

Het is vaak de kun­st om te kijken naar welke hulp­bron­nen je om je heen kan creëren. Maar ook als je iemand wil begelei­den bij stress en burn-out. Welke hulp­bron­nen heeft iemand nodig? Ook dat is weer heel persoonlijk.

Je hebt dus een stres­sor en om te voorkomen dat je in een rechte lijn naar stress gaat, kan je omgev­ingsmod­er­a­toren inzetten. Dat zijn regel­mo­gelijkhe­den zoals sociale ste­un en je per­soon­lijke hulp­bron­nen. Din­gen die passen bij jouw persoonlijkheid.

Bepaal hoe jij stress en burn-out voorkomt

Je cop­ing strate­gie is de manier waarop je met din­gen omgaat. Cop­ing strate­gie kan je ook wel ver­tal­en naar je mind­set. Hoe sta jij in het lev­en en hoe ga je met prikkels om?

Veroorza­k­ers van stress, kern­waar­den en over­tuigin­gen spe­len dus een grote rol in je werk­si­t­u­atie, per­soon­lijke omstandighe­den en je per­soon­lijkheid. Om een burn-out te voorkomen moet je je gehele sys­teem ontlasten.

Door uitschri­jven van hoe dat bij jou werkt, kan je heel ver komen. Zo kan je een duidelijk overzicht kri­j­gen over wat jou stres­soren, kern­waar­den, over­tuigin­gen en hulp­bron­nen zijn. Maar het kan ook duidelijkheid creëren over hoe je reageert en hoe je gedrag ontstaat. Coach­ing helpt hier ook bij.

Grotere veerkracht; minder stress en burn-out

Veerkracht is het in staat zijn terug te keren naar je per­soon­lijke ‘staat’, naar je ontspan­nen ‘oké’. Daarin zijn drie din­gen heel belangrijk:

  1. Accepteer de realiteit. Wees bereid om dat­gene wat er gaande is, onder ogen te zien en ermee aan de slag te gaan. Dat is niet alti­jd even makke­lijk want de realiteit is dat jij best inef­fec­tief bezig bent en dat het invloed heeft op je omgeving.
  2. Vind een doel. Ga bijvoor­beeld in gesprek met je collega’s om aan te geven wat jij nodig hebt aan sociale ste­un of aan struc­tu­ur. Maar als je aan de slag bent weet je (nog) niet wat werkt, dus;
  3. Je moet het gaan onder­zoeken en je moet gaan impro­vis­eren. Dat is best lastig in een staat van stress omdat je bang kan zijn voor nieuwe stres­soren. Maar als je wel gaat impro­vis­eren en nieuwe ideeën gaat uit­proberen, voed je jezelf met nieuwe ervarin­gen en ken­nis. Daarmee kan je je makke­lijk­er aan­passen aan de sit­u­atie en wordt je flex­i­bel­er, je wordt ron­der in je per­soon­lijke ontwikkeling.

No-nonsense coaching en direct toepasbaar in de praktijk

Mijn sti­jl van coachen is oploss­ings- en prak­tijkgericht. Ik pas zow­el Co-Active coach­ing als KATA-coach­ing toe. Sim­pel gezegd betekent dit dat ik focus op de per­soon als geheel en wat hij/zij nodig heeft om richt­ing te geven aan zijn leven.

Je hoeft geen uren­lange gesprekken met me te voeren, omdat je als lei­d­inggevende al druk genoeg bent. Ik zorg snel voor inzicht­en die makke­lijk te onthouden zijn, zodat jij het direct in de prak­tijk kan toepassen. 

Onze gesprekken mogen van mij best gezel­lig zijn, zolang jij naar buiten wan­delt met een actieplan om er weer tege­naan te gaan. Lees meer over lei­der­schap­scoach­ing.