fbpx

Sig­mund Freud is een van de belan­grijk­ste grond­leg­gers onder de mod­erne psy­cholo­gie. Zijn the­o­rieën beïn­vloe­den hon­derd jaar lat­er nog steeds de manier waarop we naar de menselijke psy­che kijken. Daarom kan Freud niet ont­breken in mijn blogs over lei­der­schap.

De menselijke geest als ijsberg

Freud intro­duceerde de ijs­berg als metafoor voor de menselijke geest. Hij verdeelde ons bewustz­i­jn in drie niveaus namelijk het bewuste niveau, het onder­be­wuste niveau en het onbe­wuste niveau.

Drie niveaus van de ijsberg

Niveau 1: het bewuste niveau

Het bewuste niveau is als het deel van de ijs­berg dat boven water zicht­baar is. Dit zicht­bare deel is slechts tien pro­cent van de totale ijs­berg. In dit eerste niveau zit­ten die zak­en waar je je bewust van bent en die jij ook zicht­baar kunt mak­en voor anderen. Dit zijn je gevoe­lens en gedacht­en, maar ook je ken­nis en vaardighe­den.

De persoonlijkheid van leiderschap

Niveau 2: het onderbewuste niveau

Het tweede niveau is het onder­be­wuste niveau. Dit is te vergelijken met het deel van de ijs­berg dat zich dicht onder het waterop­per­vlak bevin­dt. In dit niveau bevin­den zich je ken­nis en je herin­ner­in­gen uit het verleden. Het zijn de zak­en die niet direct zicht­baar zijn of voor in ons hoofd zit­ten, maar die je wel bewust kun mak­en door bijvoor­beeld goed na te denken of te mediteren.

Niveau 3: het onbewuste niveau

Het onbe­wuste deel is het laat­ste deel van onze geest. In dit niveau hebben we vol­gens Freud alleen toe­gang via onze dromen. In dit niveau bevin­den zich al onze beschaamde ervarin­gen, sek­suele ver­lan­gens, ang­sten, geweld­dadi­ge motieven, onder­druk­te herin­ner­in­gen en andere donkere gedacht­en. 

De drie vragen over de persoonlijkheid

Dit idee van Freud over de menselijke geest als ijs­berg is dooron­twikkeld door David McClel­land. Hij heeft er een prak­tisch toepas­baar mod­el van gemaakt. Dit zal in de vol­gende bouw­ste­nen ook terugkomen. McClel­land heeft de drie niveaus van de ijs­berg ver­taalt naar drie vra­gen over iemands per­soon­lijkheid:

1. Wat doe je?

In het zicht­bare top­je van de ijs­berg bevin­den zich jouw gedrag en ken­nis. Dit is ongeveer tien pro­cent van de volledi­ge ijs­berg van je per­soon­lijkheid. Jouw gedrag en je ken­nis zijn de zicht­bare ele­menten van je per­soon­lijkheid. Dat is feit­elijk het enige wat anderen van jou kun­nen zien.

De persoonlijkheid van leiderschap

2. Wat denk je?

Direct onder het waterop­per­vlak vind je het deel van de ijs­berg waar iemands over­tuigin­gen besloten liggen. Over­tuigin­gen zijn opvat­tin­gen over jezelf, sit­u­aties en andere mensen. Ook vind je in dit deel van de ijs­berg jouw per­soon­lijke nor­men en waar­den over wat je goed en fout vin­dt. Over­tuigin­gen van andere mensen zijn niet direct zicht­baar voor ons, maar we kun­nen wel onze intuïtie gebruiken om ze aan te voe­len.

3. Wat wil je?

Ver onder water en daar­door niet zicht­baar voor de buiten­wereld bevin­den zich je per­soon­lijke eigen­schap­pen. Dit zijn jouw per­soon­lijke kern­merken en com­pe­ten­ties.

Tenslotte vind je in het onder­ste pun­t­je van de ijs­berg jouw motieven. Dit zijn jouw dri­jfv­eren. Ze bepalen de richt­ing van je gedrag en waarom je iets wel of niet wilt doen.

De persoonlijkheid van leiderschap

De persoonlijkheid van leiderschap

Lei­der­schap kun je ook bek­ijken alsof het een per­soon­lijkheid is. Net als de ijs­berg. Een ijs­berg met diverse niveaus, zicht­baar en onzicht­baar.

Veel mensen zeggen dat lei­der­schap is aange­boren of dat iemand dit van huis uit heeft meegekre­gen. Dat is een bew­er­ing die betrekking heeft op het derde niveau van de ijs­berg. Het gaat over dat gedeelte dat niet zicht­baar is. Miss­chien is daarom het juiste antwo­ord nou net een mys­terie.

Som­mige mensen zeggen dat lei­der­schap het­zelfde is als macht. Dit vin­den we terug in niveau twee van ijs­berg. Lei­der­schap is dan de over­tuig­ing en behoefte om leden van een groep te beïn­vloe­den. Te zor­gen dat zij er geza­men­lijk voor gaan om een bepaald doel te bereiken. Dit is een pro­ces dat zich direct onder het waterop­per­vlak­te afspeelt. Dat stuk dat niet zicht­baar is. Maar als we onze intuïtie inzetten is het wel voel­baar.

Het pro­ces dat zich direct onder het waterop­per­vlak­te afspeelt, is niet zicht­baar. Maar als we onze intuïtie inzetten is het wel voel­baar.”

 Er bestaat ook een grote groep mensen die zegt dat lei­der­schap in de ene sit­u­atie het tegen­overgestelde kan zijn van lei­der­schap in de andere sit­u­atie. De effec­tiviteit van lei­der­schap wordt dan bepaald door ken­merken van de omgev­ing. Een lei­der speelt met zijn of haar gedrag in op de sit­u­atie. Deze stelling­name gaat over dat gedeelte van lei­der­schap dat in het zicht­bare gedeelte van de ijs­berg zit.

Tenslotte wordt lei­der­schap ook beschreven als charis­ma. Mensen zien een per­soon die zo charis­ma­tisch is dat ze hem of haar als lei­der willen vol­gen. Dit is ook een ele­ment uit het boven­ste pun­t­je van de ijs­berg.

Emmy de Vrieze Leiderschapsontwikkeling

Er is nog niet één antwoord op de vraag “Wat is Leiderschap?”

De dis­cussie over wat lei­der­schap is, wordt veel gevo­erd. Door de ver­schil­lende benaderin­gen is nog niet één antwo­ord uit­gekomen dat de hele lad­ing dekt. Alles is deels waar, maar ook weer niet de volledi­ge waarheid. Het gaat in de dis­cussie vaak over maar één gedeelte van de ijs­berg. 

Aan de hand van mijn boek ga je aan de slag met de gehele ijs­berg. Wan­neer je alle bouw­ste­nen ontwikkelt, kom je alle niveaus tegen en juist de com­bi­natie hier­van zorgt ervoor dat je in jouw lei­der­schap ontspan­nen kunt gaan presteren.

Ik geloof dat als je volledig jezelf zou kun­nen zijn, je daarmee de gehele ijs­berg in kunt zetten voor lei­der­schap. Als je daar­naast vanu­it je sterke kan­ten leeft en werkt kun je jezelf op een ontspan­nen manier opti­maal ont­plooien. Daarmee kun je grote presta­ties neerzetten.